Her şey bir HAYAL'le başlar...

Çalışma Saatlerimiz : Salı-Cumartesi 09:00-17:00
  İletişim : 03522238989

SP de Beslenme Sorunları

Serebral Palsili Çocuklarda Beslenme Sorunları

Serebral palsili çocukların bilhassa şiddetli ve orta derecede etkilenimi olanlarda beslenme ve sindirim sistemi problemleri sık görülür. Beslenme problemleri çoğu aile tarafından motor problemlerin ardına atılmış durumdadır. Ancak bir çok çalışma göstermiştir ki beslenme problemleri ile serebral palsili çocukların beklenen yaşam süreleri arasında doğru orantılı bir bağ vardır. Birçok beslenme sorunu uzun vade de hayati önem taşıyabilmekte yada çocuğun yaşam kalitesini ciddi manada etkileyebilmektedir.

Bu durumda tedavi ekibine bir gastroenterolog, diyetisyen, diş hekimive dil ve konuşma patoloğu/terapisti mutlaka dahil olmalıdır.

Bu sorunlardan en sık görülen birkaçı şu şekilde sıralanabilir;

  • Salya akması
  • Yutma ve çiğneme sorunları
  • Emme sorunları
  • Diş problemleri
  • Aspirasyon
  • Reflü
  • Kabızlık

Salya Akması

Kontrolsüz salya akması sosyal olarak reddedilme, sürekli ıslak giysiler, rahatsız edici koku, ağız çevresi deride değişiklik ve özgüven kaybı  gibi sonuçlara yol açar. Salya probleminin nedeni salya üretimde ki fazlalık yada salyayı yutmada ve ağız içinde tutmada ki güçlük olabilir. Bilim dünyası hala tam görüş birliğine varamamış olsa da birçok araştırma göstermiştir ki salya üretiminde normal gelişen çocuklardan anlamlı bir fark yoktur. Sorun üretilen salyayı yutma ve ağız içinde tutmada ki motor ve duyusal yetmezliktir. Ancak reflü gibi sorunlar ve bazı ilaçların yan etkisiyle tükürük yapımını artabilir.

Salya akıtmanın tedavisinde Castillo-Morales Atelinin uzun vadede anlamlı oranda düzelme sağladığını gösteren çalışmalar yayınlanmıştır. Diğer bir yöntem ise tükürük bezlerine botox uygulayarak tükürük miktarını azaltmaktır. Ancak bu yöntem nispeten etkili bulunmuştur. İlaç tedavisinin yanında kronik ve yaşam kalitesini bozan çocuklarda bazı cerrahi yöntemlerde uygulanabilmektedir. Ayrıca ağız içi duyusal çalışmalar ve egzersizlerde uygun çocuklarda mutlaka tedavide kullanılmalıdır.

Yutma ve Çiğneme Sorunları

Serebral Palside çiğneme ve yutma sorunları merkezi sinir sisteminin tam gelişmemesi yada etkilenimi sonucu ortaya çıkar. Çoğu çocukta dilin ve çenenin yanlara doğru olan hareketleri kısıtlıdır yada çocuğun bu konuda deneyimi yoktur. Bunlara ek olarak ailelerin çocuğa uygun besinden ziyade benzer yaş grubuna göre yaptığı yiyecek seçimi de önemli hatalardan biridir.  Yutma ve çiğneme sorunu olan çocuklar için aile mutlaka tedavi ekibi tarafından yönlendirilmelidir.

Hipotonik ve spastik kuadriplejik çocuklar yutma ve çiğneme sorunları açısından daha yoğun risk altındadır. Bu tip çocuklar gıdayı yutmak için tükürükle ağız içinde karıştırıp uygun kıvama getiremez. Dolayısıyla tedavi ekibinin tavsiyelerine uyarak aile katı gıdalardan ziyade püre kıvamını tercih etmelidir. Ancak bu tip püre kıvamında beslenmede bile çocuk ve aile ciddi güçlükler yaşayabilir. Çocuk besini solunum yoluna kaçırabilir, bilhassa yetersiz öksürüğe bağlı bunu da temizleyemez ve tekrarlayan akciğer enfeksiyonlarının bir nedeni de bu olabilir. Ayrıca yetersiz beslenme ve beraberinde kilo/boy oranındaki olumsuz tabloda ortaya çıkabilir. Aile açısından zorluğu ise artmış beslenme süresidir. Normal gelişen çocuklarda beslenme süresi günde yaklaşık 1 saat iken bu tip çocuklarda bu süre 3-4 saate kadar uzayabilmektedir. Bu gibi durumlarda aile ve hekim iletişim içinde olarak PEG yöntemini tartışmalı, artı ve eksi yönlerini bilerek karar vermelidir. Brant ve arkadaşlarının yaptığı bir araştırmada orta ve şiddetli etkilenimi olan çocuklar PEG yöntemiyle beslendiğinde, ağız yoluyla beslenenlere kıyasla kilo-boy oranı anlamlı şekilde normale dönmüştür. PEG yöntemiyle beslenen çocuklar ağız yoluyla beslenmeye devam edilebilir ve PEG yönteminde beslenme süresi kısalmıştır. Ailenin çocuğun diğer ihtiyaçlarına belki diğer çocuklarına, kendine ayıracak vakti de artacaktır ve çocuk daha güvenli beslenecektir.

Beslenmeyi daha güvenli ve doğru yapmanın diğer bir parçası da doğru pozisyonda, doğru materyaller kullanarak beslemektir. Beslenmeye yardımcı pozisyonlama aparatları, ortezler ve teknikler konusunda aile tedavi ekibine danışmalıdır.

Emme Sorunları

Bazı tiplerde yoğun olmak üzere serebral palsili çocukların büyük bir kısmı yaşamın ilk aylarında emme sorunlarını yoğun olarak yaşarlar. Anne karnında hamilelik süresince devam eden gelişim yaşamın ilk ve sonraki aylarını hazırlamıştır ancak serebral palsili çocukların merkezi sinir sistemindeki hasar emmeye yönelik olması gereken mekanizmayı olumsuz yönde etkilemektedir. Başlangıçta eksik olan emme refleksinin yaşamın ilerleyen yaşlarında devam etmesi de yine istenmeyen durumlardan biridir. Emmenin devam etmesi dilin yanal hareketlerinin kazanılmaması anlamına gelir. Çene ve dilin yanal hareketlerinin olmaması demek salya ile katı gıdaların karıştırılarak ağızda öğütülememesi dolayısıyla yutulamaması anlamına gelmektedir. Bundan dolayı emme tarzı yutma şeklinin de bir müddet sonra tedavi ekibinin desteği ile normalize edilmesi gerekir.

Diş Problemleri

Mevcut çiğneme, yutma sorunlarının bir sonucu olarak diş sorunları serebral palsili çocuklarda görülebilir. Çocuğun ısırma, çiğneme gibi işlevlerde dişlerini kullanmaması ve buna bağlı olarak sürekli yumuşak kıvamlı besinlerin mecburen tercih edilmesi dişlerde geriye gidişe sebep olabilir. Benzer şekilde yetersiz beslenme, reflü ve nöbet geçiren çocukların kullandığı antiepileptik ilaçlarda diş problemlerine neden olabilir.  Bu gibi durumlarda aileler vakit kaybetmeden diş hekimine muayene olmalı ve tavsiye edilen aralıklarla kontrole gitmelidir.

Aspirasyon

Aspirasyon solunum yolunun çeşitli maddeler yada gıdalar ile tıkanması yada daralması anlamına gelir. Yutma fonksiyonları normal olmayan ve reflüsü olan çocuklarda aileler beslenme esnasında çok dikkatli olmalıdır. Aspirasyon yaşamı tehdit eden yada yaşam kalitesini düşüren önemli sorunlardan biridir. Yiyeceklerin akciğere aspire olması demek müdahale edilmediğinde tekrarlayan akciğer enfeksiyonlarına sebep olacaktır. Aspirasyonu engellemek için beslenme pozisyonuna, beslenme şekline ve alışkanlıklara dikkat etmek gerekir.  Çocuğun beslenme esnasında sık sık tıkanması, sık sık öksürmesi, hırıltılı solunum yapması gibi belirtilerin yanında sessiz belirtilerde olabilir.

 

 

Kabızlık (Konstipasyon)

Kabızlık normal dışkılama olayının yapılamayışı veya yetersiz oluşu sonucu sert ve seyrek dışkılanması durumudur. Serebral palsili çocukların yarısından çoğu kabızlık yaşamaktadır. Kabızlığın nedenleri çocuğun lif ve sıvıdan yoksun beslenmesi, yanlış beslenme alışkanlıkları, yanlış tuvalet eğitimi, kognitif bozukluk olabileceği gibi bazı ilaçlarda buna sebep olabilir. Kronik kabızlık tedavi edilmesi gereken önemli bir sorundur. Aileler bu konuda mutlaka çocuk doktoruna gerekiyorsa da gastroenteroloğa başvurmalıdır.

 

Reflü (Gasroözofageal Reflü Hastalığı-GÖRH)

Reflü baş kontrolünü, oturmayı, yürümeyi yada daha genel tanımla dikey pozisyonu geç kazanan veya kazanamayan çocuklarda oldukça sık görülen mide içeriğinin yemek borusuna doğru geri kaçtığı hastalıktır. Bu tür çocuklar çoğunlukla yatma pozisyonunu tercih ettiğinden yer çekiminin etkisiyle mide içeriği yemek borusuna doğru çıkacaktır. Bu durumu çocuğun yaşadığı istemsiz karın kası kasılmaları, sık yaşanan kabızlık, lifli gıdaların tüketilemeyişi gibi sebepler tetikler. Reflüye zamanında yapılmayan müdahale yemek borusunun yapısal olarak bozulmasına, diş sorunlarına, aspirasyona, akciğer enfeksiyonlarına, öğürme refleksinin artmasına ve sık yaşanan hıçkırığa neden olabilir. Ailelerin hıçkırık, öğürme, kusma, ağlama, gaz sancısı, uyku sorunları, kilo sorunları gibi belirtileri gördüklerinde gastroenteroloğa başvurmaları gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki reflü bazen sinsi bir şekilde vücutta varlığını sürdürebilir. Gizli Reflüye karşı aileler muayene için hekime başvurmalıdır. Reflü olasılığını düşürmek yada engellemek için şunlara dikkat edilmelidir;

  • Beslenme sonrası çocuk ilk birkaç saat hemen yatırılmamalı, dik pozisyon tercih edilmelidir.
  • Çocuk sık ve azar azar öğünlerle beslenmeli mide aşırı doldurulmamalıdır.
  • Eğer çocuk için uygunsa kıvamı artırılmış gıdalar tercih edilmelidir.
  • Kabızlığa neden olacak beslenme şeklinden kaçınarak, lifli gıdalar tercih edilmeli yeterli sıvı verilmelidir.
  • İstemsiz kasılmaları azaltmaya yönelik pozisyonlama ve egzersizlere önem verilmelidir.
  • Dik pozisyonu bağımsız olarak gerçekleştiremeyen çocuklarda oturma aparatları ve ayakta durma sehpaları ve ortezler kullanılmalıdır.

 

M.Turan ÇİĞDEM

Fizyoterapist

 

Kaynaklar:

Erkin G., Kaçar S..-GastrointestinalSystemandFeedingProblems in PatientswithCerebralPalsy

Ölmez S.,Çetingüç A.- Droolingtreatment in cerebralpalsywith Castillo-Morales appliance:Acasereport

 

Memeşa A. ve ark.- Çocuklarda kronik konstipasyona yaklaşım, tedavi ve izlem

Vargün R. ve ark.-serebral palsili çocuklarda beslenme problemleri ve tedavisi

Brant CQ ve ark.-Improvement of children’snutritionalstatusafterenteralfeedingby PEG: an interimreport.

 

Fung EB ve ark.-Feedingdysfunction is associatedwithpoorgrowthandhealthstatus in childrenwithcerebralpalsy.

 

Aydoğan F. ve Oğuz H.-TheUse of Botulinum Toxin in Treatment of SalivaryGlandPathologies

Bir cevap yazın