Her şey bir HAYAL'le başlar...

Çalışma Saatlerimiz : Salı-Cumartesi 09:00-17:00
  İletişim : 03522238989

Sp’de Ortez

Ortez Nedir?

Ortezler fonksiyonunu yitirmiş yada fonksiyonunu tam anlamıyla gerçekleştiremeyen vücut bölümünü dışarıdan desteklemek için kullanılan yardımcı araçlardır.Ortezler;

  1. Fonksiyonu artırmak için kullanılır.
  2. Vücut parçasında oluşması muhtemel dizilim bozukluklarını engellemek yada azaltmak için kullanılır.
  3. Kasılmaları kabul edilebilir durumda tutmak için kullanılır.
  4. Bazen hareketi kısıtlamak için kullanılır.

Ortezler çocuğun yaşına, becerilerine, serebral palsinin tipine, çocuğun ihtiyaçlarına göre multidisipliner bir yaklaşım içinde hekim-fizyoterapist-ortez teknisyeni arasında ki görüş alış verişi sonucu seçilmelidir. Gerektiğinde diğer meslek elemanları da ekibe dahil olmalıdır.

Kullanıma erken yaşlarda başlamak çocuğun orteze alışması açısından ve ortezin etkinliği açısından olumlu olacaktır. Çoğu zaman vücut parçasında oluşabilecek bozukluk önceden ön görülebildiği için deformite oluşmadan ortez kullanımına başlamanın olumlu sonuçları olacaktır. Erken müdahalenin bir diğer avantajı da çocuğun normal vücut dizilimini kaybetmesini engellemektir. Dizilimini kaybetmiş ve sertleşmiş vücut parçasında kullanılan doğru yapılmış ortez çoğunlukla ağrı yaratacaktır. Oysaki ortez ağrısız olmalıdır ki fonksiyonu destekleyebilsin. Çocuğun günden güne büyüdüğü unutulmadan belli aralıklarla ortezin takibi yapılıp modifiyesi yada yenilenmesi gereklidir.

Ortez Çeşitleri Nelerdir?

AFO-Ayak Ayak bileği Ortezleri

En çok tercih edilen ortezlerden biridir. Ayak ve ayak bileğini olması gereken dizilimde tutmak topuk vuruşunu sağlamak, ayak bileğinde kontraktür gelişimini azaltmak-engellemek, ayakta durma sehpasında diğer adaptif cihazlarda doğru pozisyonu sağlamak vb. amaçla kullanılır. Zamanında ve doğru seçilen AFO ile diz problemlerinin önüne geçilebilir. AFO’lar yumuşak düz tabanlı bir spor ayakkabı ile kullanılmalıdır. Kullanılan spor ayakkabı ortez mevcut açısal düzenini bozmamalıdır. AFO eklemli yada eklemsiz kullanılabilir. Genelde eklemsiz AFO’lar kullanılır. Eklemli AFO merdiven inip çıkmada, çömelmede avantaj sağlasada yeterli kontrolü olmayan bilhassa diplejik çocuklarda dizde meydana gelebilecek bükük görüntüyü artırabilir. Eklemli AFO çok kısıtlı bir grupta kullanılabilir.Tek tarafı etkilenen Hemiplejik Serebral Palsili çocuklarda kullanılan AFO her iki ayak için yani bilateral tercih edildiğinde daha iyi sonuçlar alındığına dair çalışmalar mevcuttur.

Çocuğun ihtiyacı ve tedavi ekibinin tercihine göre daha özel malzemelerden yapılan daha esnek daha dinamik olanPAFO ve DAFO’lar tercih edilebilir.

 

GRAFO- Yer Reaksiyon Ortezi

Dizini kilitlemekte yani düz tutmakta zorlanan, dizi düzelten kaslardaki zayıflığa bağlı sorun yaşayan çocuklarda tercih edilir. GRAFO’lar görüntü olarak AFO’ların tersine arka kısmı açık ön tarafı diz kapağı altından baskı verecek şekilde kapalıdır. Her topuk vuruşu ardından dizin geriye doğru olan hareketi ortez tarafından kolaylaştırılır. Diz fleksiyon kontraktürü olan çocukların birçoğunda kullanılmamalıdır.

KAFO-Diz Ortezleri

Ayak, ayak bileği ve dizide içine alan ortezlerdir. Günümüzde kullanımı nerdeyse sonlanmıştır. Yürüyüş üzerinde olumsuz etkileri mobilite için kullanılmaması  yeterli bir sebeptir. Bunun yerine değişik ve çocuğun ihtiyaçlarına yönelik AFO’lar tercih edilmelidir. KAFO tarzı ürünler günümüzde daha çok çocuğu gece pozisyonlamak için kullanılmaktadır.

Uzun Yürüme Ortezi

Günümüzde Serebral Palsili çocuklarda kullanımı nerdeyse sonlanmıştır. Çünkü çocuk cihazın içinde vücudunun kullanması gereken çok büyük bir kısmı pasif halde durmaktadır. Ancak Spina Bifida, Poliomyelit gibi hastalıklarda kullanılmaktadır. Olabildiğince hafiflemesi ve daha fonksiyonel olması adına PAFO’ya monteli İsveç yada yüzük kilitli hafif malzemeden yapılanlar tercih edilmelidir. Tedavi ekibinin tercihine göre bel kemeri gibi eklemeler yapılabilir.

Ortopedik Bot

Çok sınırlı bir grupta kullanılmakla birlikte günümüzde artık tercih edilememektedir. Çünkü ayağın mekanik düzenini olumsuz yönde etkilemekte yürüyüşü bozabilmektedir. Bunun yerine günümüzde DAFO yada muadili cihazlar tercih edilmektedir.

Gece Moldu

Gece moldları gün içinde kazanılan doğru pozisyonu korumak, dizilimi gecede doğru pozisyonda devam ettirmek, uzun süreli germe etkisinden yararlanmak gibi sebeplerle kullanılır. Gece Moldları tedavinin 24 saate yayılmasında birçok çocukta önemlidir. Bu ortezler daha çok termoplastik gibi daha yumuşak malzemeden tercih edilir. Amaç çocuğu uykuda daha az rahatsız etmektir. Ayrıca ortez üzerine açılan deliklerle cildin hava alması kısmen artırılmış ve terleme mümkün mertebe azaltılmış olur. Gece Moldları tıpkı KAFO’lar gibi dizide içine alacak şekilde uzun ve eğer çocuğun ihtiyacı varsa ve engel bir durumda yoksa 5 derece kadar ayağın yukarıda olduğu pozisyonda tercih edilebilir. Hekim-fizyoterapist ve ortez protez teknikerinin multidisipliner yaklaşımı önemlidir.

Üst Ekstremite Ortezleri

Üst ekstremite ortezleri yani ihtiyaca göre omuzu, dirseği, el-el bileğini ve parmakları içine alabilen ortezlerin kullanımı kısıtlıdır. Genelde baş parmağı avuç içinden uzaklaştırmak için uzun yada kısa opponenssplintleri kullanılır. El bileği ve parmakları fonksiyonel pozisyonda tutmak için ise el istirahat splintleri tercih edilmektedir.

Kullanımın kısıtlı olmasının en büyük sebebi spastisitenin hareketle regüle olmasından yani düzenlenmesinden dolayı hareket bu ortezlerle kısıtlanmakta ve amaca ulaşılamamaktadır. Bunun yerine artık bir çok ülkede daha yumuşak malzemeden 3 boyutlu basınç veren ve elin fonksiyonlarını, hareketliliğini ihtiyaç ölçüsünde destekleyen özel malzemelerden yapılmış eldiven benzeri yumuşak ortezler kullanılmaktadır.

Gövde Ortezleri

Boynu, sırtı, beli yada leğen kemiğini içine alan ortezler olmak üzere çeşitleri mevcuttur. Bunun yanında en çok tercih edilenler Milwaukee Korsesi, Cheneau Korse, Boston Korsesi gibi korselerde mevcuttur.

Son dönemlerde CAD-CAM yöntemiyle oluşturulmuş Cheneau Korseler önem kazanmıştır. Bu korseler röntgen görüntüleri ve hastanın fotoğrafları birleştirilerek 3 boyutlu model oluşturulup bilgisayar yardımıyla oluşturulurlar. Dolayısıyla insan hatası minimuma indirilip yararlılık maksimuma çıkarılır.

 

Spio Ortezler

Spio ortezler ülkemizde çoğunlukla neopren malzemeden üretilen harekete izin veren yumuşak ortezlerdir. Spio kullanılan vücut parçasına uyguladığı basınç ile duyusal açıdan girdi sağlamaktadır.

Daha çok hipoton yani düşük tonusa sahip çocuklarda tercih edilmektedir. Ancak duyusal ve gerektiğinde motor açıdan desteklenmesi gereken çocuklarda da tercih edilebilir. Neopren malzemeden üretilen ortezlerin en büyük dezavantajı hava almaması ve terletmesidir. Dolayısıyla çocuğun bilhassa yaz aylarında kullanmasında güçlükler yaşanabilir.

Ortezin kişiye özel olduğu bilinciyle kurumumuzda çocuğunuza özel değerlendirmeler yapılmakta ve ortezin tipine, açılarına vs. karar verilmekte ve takibi yapılmaktadır.

M.Turan ÇİĞDEM

Fizyoterapist

 

Kaynaklar:

Selim Yalçın-Serebral Palsi Tedavi ve Rehabilitasyon

Saadet Otman- Skolyoz için üç boyutlu tedavi

Bir cevap yazın